Βία και εκφοβισμός στο σχολείο
Της Μαρίλιας Σκούφου

Με αφορμή την πανελλήνια ημέρα κατά της βίας και του εκφοβισμού στα σχολεία στις 6 Μαρτίου 2012 μου κινήθηκε το ενδιαφέρον και αποφάσισα να ασχοληθώ με το θέμα αυτό. Καταρχάς, θα ήταν σημαντικό να ξεκαθαρίζαμε το γεγονός ότι ο εκφοβισμός είναι πολύμορφος και συνήθως είναι λεκτικός, σωματικός, ηλεκτρονικός και ρατσιστικός. Μάλιστα, διεθνείς έρευνες έχουν δείξει ότι το 15% έχουν βιώσει τον σχολικό εκφοβισμό-βία με επιπτώσεις στη ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη, οπότε μπορούμε να διαπιστώσουμε την διάσταση του κοινωνικού αυτού προβλήματος.
Μιλάμε για τον εκφοβισμό και μπορεί να μην ξέρουμε καν τον ορισμό του. Ίσως αυτό να αποτελεί και μία από της αιτίες μεγιστοποίησης του φαινομένου. Αρχικά, ο εκφοβισμός ή η θυματοποίηση είναι η επιθετική συμπεριφορά που εμφανίζεται συνήθως στο χώρο του σχολείου και προκαλεί ψυχοσωματικές επιπτώσεις. Μπορούμε φανταστούμε δύο ομάδες που η μία αποτελείται από άτομο ή άτομα με ισχυρή σωματική ή συναισθηματική δύναμη και η άλλη ομάδα αποτελείται από ένα συνήθως άτομο αδύναμο σωματικά ή ψυχικά. Φαίνεται η αντίθεση μεταξύ των δύο ομάδων και έτσι είναι και στην πραγματικότητα, με αποτέλεσμα να υπάρχει αδυναμία άμυνας από το μέρος της δεύτερης ομάδας.
Όπως προανέφερα, οι πιο συνήθεις μορφές του σχολικού εκφοβισμού είναι αρχικά
  • ο λεκτικός, ο οποίος αποτελείται από βρισιές, απειλές καθώς και σαρκασμούς, έπειτα
  • ο σωματικός που αποτελείται από χτυπήματα,
  • ο ηλεκτρονικός που πραγματοποιείται μέσω των ηλεκτρονικών υπολογιστών και είναι γνωστός με το όνομα "Cyber Bullying" και τέλος είναι
  • ο ρατσιστικός εκφοβισμός, δηλαδή η διάδοση προκαταλήψεων για κάποιο συγκεκριμένο στοιχείο του θύματος όπως παραδείγματος χάρη για τη χώρα που κατάγεται.

Συνήθως τα άτομα πού έχουν την τάση να εκφοβίζουν νιώθουν ανασφαλείς και φοβούνται την αντιμετώπιση της σκληρής πραγματικότητας. Έτσι κατασκευάζουν μία ασπίδα έχθρας και αντίδρασης ως προς τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς με αποτέλεσμα να ξεφεύγουν από τα όρια της ήρεμης συμπεριφοράς και να αγγίζουν τη σφαίρα της συνεχούς επιθετικής συμπεριφοράς η οποία παρουσιάζεται στα μικρότερα ή συνομήλικα άτομα.
Από την άλλη τα άτομα που εκφοβίζονται μπορούμε να τα χαρακτηρίσουμε ως περισσότερο αγχώδη, με χαμηλή αυτοεκτίμηση, μοναχικά και συνήθως ήρεμα.
Συγκεκριμένη έρευνα στα σχολεία της Αθήνας απέδειξε τα εξής:
ΠΡΑΞΕΙΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
ΔΗΜΟΤΙΚΟ
ΓΥΜΝΑΣΙΟ
ΛΥΚΕΙΟ
με έχουν κοροϊδέψει/βρίσει.
55%
43%
28%
με έχουν κατηγορήσει σε καθηγητές/συμμαθητές
24%
12%
10%
με έχουν απειλήσει / φοβερίσει
18%
13%
5%
έχουν καταστρέψει δικά μου αντικείμενα
18%
15%
4%
με έχουν χτυπήσει
37%
17%
3%
με αποφεύγουν
19%
14%
14%
μου έχουν κάνει κάτι άλλο
13%
9%
9%

Τα παιδιά που έχουν υποστεί κάποιου είδους εκφοβισμό ή βία είναι δυνατόν να νιώσουν κάποια άρνηση για το σχολείο, να αυξηθεί το άγχος που έχουν, να γίνουν πιο ανασφαλείς και το πιο σημαντικό θα εμφάνιζαν μαθησιακές δυσκολίες και ψυχοσωματικά προβλήματα.
Πράγματι, οι λέξεις πονάνε όσο και τα χτυπήματα. Οι προσβλητικοί χαρακτηρισμοί ισοδυναμούν με ένα χαστούκι, με ένα σπρώξιμο, με μία κλωτσιά.
Αντίθετα, τα άτομα που ασκούν βία είναι πολύ πιθανό να έχουν μειωμένο ενδιαφέρον τους για το σχολείο, να εκδηλώνουν τάσεις φυγής από το σπίτι καθώς και να εξελιχθούν σε ενήλικες με αντικοινωνική συμπεριφορά.
Δε γίνεσαι γνωστός επειδή βρίζεις ή χτυπάς, αλλά επειδή δέχεσαι τον άλλον και τον βοηθάς να προοδεύσει. Δε προοδεύεις εάν δε μάθεις να σέβεσαι τα δικαιώματα του άλλου. Δε μαθαίνεις να σέβεσαι τον άλλον εάν πρώτα δε μάθεις να σέβεσαι τον εαυτό σου. Δε μαθαίνεις να σέβεσαι τον εαυτό σου εάν δεν αποδεχτείς το περιβάλλον σου και προ πάντων την προσωπικότητά σου.
Όσο για εσένα πού ήδη έχεις εκφοβιστεί, δεν είσαι μόνος σου. Υπάρχουν άπειρες αξιόλογες οργανώσεις που σε βοηθάνε και επίσης έχεις και εσύ δικαιώματα ! Διεκδίκησέ τα! Η πιο ισχυρή λύση ενός προβλήματος που έχουμε είναι η αντιμετώπισή του . Είσαι ένα άτομο με χαρίσματα, ένα άτομο που έχει περάσει αρκετά, γιατί να το αφήσεις να περάσει έτσι; Φέρσου ώριμα, όπως η ζωή σε έχει διδάξει. Προστάτευσε τον εαυτό σου. Εκτός από τις εξωτερικές αιτίες, ο καθένας ας ψάξει βαθιά μέσα του ,να βρει τον πραγματικό του εαυτό, που σκοτείνιασε η μανία της δύναμης και της επίδειξης .

afisa2big.jpg
Η εξάπλωση του εκφοβισμού στα σχολεία γίνεται λόγω της σιωπής. Αν θέλεις να συμβάλλεις στην εξάλειψη αυτού του φαινομένου, πήγαινε αντίθετα στο ρεύμα και μίλα! Μην κρατάς μέσα σου το πρόβλημα. Δική σου είναι η ζωή, εσύ τη χειρίζεσαι όπως θελήσεις. Μην αφήνεις άλλους να τη χειριστούν . Είναι άδικο. Αντιμετώπισε το!

Μην ξεχνάς ότι, όταν αντιμετωπίζεις τέτοιου είδους προβλήματα, δεν είσαι μόνος σου. Υπάρχουν δίπλα σου και οι ειδικοί, που μπορούν να σε βοηθήσουν. Με ένα απλό τηλεφώνημα στο 116 111, χωρίς χρέωση, από σταθερό ή κινητό, μπορείς να επικοινωνήσεις με την Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (ΕΨΥΠΕ) και να μιλήσεις με έναν από τους δέκα ειδικούς στα θέματα αυτά. Γι’ αυτό λοιπόν: «Μη σηκώνεις μόνος σου το βάρος. Σήκωσε το ακουστικό σου». Το μήνυμα είναι σαφές και απευθύνεται σε όλα τα παιδιά και τους εφήβους μέχρι 18 ετών που νοιώθουν ότι βρίσκονται σε αδιέξοδο και αναζητούν κάποιον, που θα μπορούσε να τους ακούσει και να τους βοηθήσει. Είναι η «Ευρωπαϊκή Γραμμή Στήριξης Παιδιών και Εφήβων», που απαντά με τον ίδιο αριθμό σε 14 χώρες της ΕΕ με στόχο να προσφέρει ψυχολογική υποστήριξη στους νέους. Εδώ και εννέα μήνες λειτουργεί και στην Ελλάδα μέσω της ΕΨΥΠΕ. Αν θέλεις τηλεφώνησε ανώνυμα. Για κάθε κλήση τηρούν απόλυτη εχεμύθεια. Με ένα τηλεφώνημα έχεις δίπλα σου ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, ανθρώπους, που μπορούν να καταλάβουν καλύτερα από τον καθένα πώς νοιώθεις και γνωρίζουν πώς να σε καθοδηγήσουν προς τις καλύτερες δυνατές λύσεις.

Πηγή: Εθνική Επιτροπή Διακιωμάτων του Ανθρώπου, Αλίκη Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου: "Ομαδική βία και επιθετικότητα στα σχολεία" (σελ. 101: αποτελέσματα μελέτης του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών το 2006 σε σχολεία της Αθήνας)